Kosmetyki, plastiki i hormony: jak EDC wpływają na tarczycę
Dysruptory endokrynne (EDC – endocrine disrupting chemicals) to grupa substancji chemicznych, które mogą zaburzać funkcjonowanie układu hormonalnego poprzez naśladowanie, blokowanie lub modyfikowanie działania naturalnych hormonów. Jednym z narządów szczególnie wrażliwych na ich działanie jest tarczyca – gruczoł kluczowy dla metabolizmu, pracy układu nerwowego, regulacji masy ciała oraz gospodarki energetycznej organizmu.
EDC mogą wpływać na tarczycę na kilku poziomach:
- zaburzać syntezę hormonów tarczycy (T3 i T4),
- zakłócać transport hormonów we krwi,
- wiązać się z receptorami hormonalnymi, działając jak fałszywe hormony,
- wpływać na przysadkę mózgową i regulację osi podwzgórze–przysadka–tarczyca (HPT).
W badaniach wykazano, że przewlekła ekspozycja na niektóre dysruptory endokrynne może sprzyjać rozwojowi niedoczynności tarczycy, subklinicznych zaburzeń hormonalnych, a także zwiększać ryzyko chorób autoimmunologicznych tarczycy. Szczególnie niepokojące jest to, że nawet niskie dawki tych substancji – przy długotrwałym narażeniu – mogą mieć znaczenie biologiczne.
Źródła dysruptorów endokrynnych są powszechne w codziennym życiu. Należą do nich m.in.:
- tworzywa sztuczne (bisfenole, ftalany),
- kosmetyki i perfumy (konserwanty, substancje zapachowe),
- opakowania żywności i żywność wysoko przetworzona,
- paragony fiskalne (bisfenol A i jego zamienniki),
- środki czystości i produkty gospodarstwa domowego.
Skutki ich działania nie ograniczają się wyłącznie do tarczycy. Zaburzenia hormonalne wywoływane przez EDC wiąże się również z otyłością, insulinoopornością, problemami z płodnością, zaburzeniami rozwoju płodu oraz funkcjonowania układu nerwowego. Szczególnie wrażliwe na ekspozycję są kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby z istniejącymi już problemami endokrynologicznymi.
Choć całkowite wyeliminowanie dysruptorów endokrynnych z otoczenia nie jest możliwe, ograniczenie kontaktu z nimi – m.in. poprzez świadomy wybór kosmetyków, unikanie plastiku w kontakcie z żywnością czy minimalizowanie kontaktu z paragonami – może realnie zmniejszyć obciążenie układu hormonalnego.
